Przejścia dla Zwierząt w Inwestycjach Drogowych — Typy, Wymagania i Projektowanie

Nasz zespół często obserwuje, jak duże inwestycje drogowe drastycznie zmieniają otoczenie lokalnych firm i domów.

Zrozumienie tych zmian pozwala inwestorom lepiej planować rozwój swoich nieruchomości.

Chcemy dzisiaj omówić przejścia dla zwierząt w inwestycjach drogowych, ich typy, wymagania i projektowanie.

Twarde dane i obowiązujące przepisy techniczne pomogą nam pojąć wagę tego zjawiska.

Fragmentacja Siedlisk, Problem Współczesnego Drogownictwa

Budowa autostrad i dróg ekspresowych stanowi główną przyczynę fragmentacji siedlisk przyrodniczych.

Taka infrastruktura tworzy fizyczną barierę dla naturalnych szlaków migracyjnych.

Zwierzęta tracą szybki dostęp do terenów żerowania i partnerów rozrodczych.

Każde zderzenie z dużą zwierzyną oznacza ogromne zagrożenie dla życia kierowców oraz poważne opóźnienia w łańcuchach dostaw lokalnych firm.

Szacuje się, że na polskich drogach ginie rocznie ponad 27 000 dużych zwierząt.

Nasza praktyka pokazuje, że świadomi przedsiębiorcy zawsze sprawdzają plany takich obiektów w sąsiedztwie swoich działek.

Zgodnie z najnowszymi raportami z 2024 roku, na ponad 5100 kilometrach tras szybkiego ruchu w Polsce funkcjonuje już 5624 przejść dla zwierząt.

Ramy prawne

Obowiązek budowy przepraw wynika wprost z wydanej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (DŚU).

Inwestorzy drogowi muszą spełniać rygorystyczne przepisy o ochronie przyrody, obejmujące również pełną implementację unijnej Dyrektywy Siedliskowej.

Wymagania techniczne szczegółowo określa Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ).

Głównym kompendium wiedzy w tym zakresie jest zaktualizowany Poradnik projektowania przejść dla zwierząt i działań ograniczających śmiertelność fauny przy drogach.

Znajomość tych wytycznych ułatwia deweloperom i właścicielom gruntów ocenę bezpośredniego wpływu planowanej drogi na ich otoczenie.

Typy Przejść dla Zwierząt

Różnorodność gatunkowa wymusza stosowanie odmiennych rozwiązań inżynieryjnych.

Projektanci dobierają typ konstrukcji do konkretnych potrzeb lokalnej fauny i warunków terenowych.

Nasza firma zawsze zwraca uwagę na te detale podczas analizy dokumentacji projektowej każdej nowej inwestycji komercyjnej.

Poniższa tabela przedstawia podstawowe różnice między głównymi rodzajami takich przepraw w Polsce.

Przejścia górne (ekodukty)

Ekodukty stanowią najbardziej spektakularne i najdroższe konstrukcje inżynieryjne w tej kategorii.

Te szerokie mosty nad jezdnią posiadają grubą warstwę ziemi i bardzo bujną roślinność.

Umożliwiają one swobodną migrację największym drapieżnikom i ssakom roślinożernym w regionie.

Minimalna szerokość ekoduktu wynosi od 40 do 60 metrów w najwęższym miejscu.

Eksperci zalecają optymalną szerokość na poziomie od 80 do 100 metrów.

Konstrukcja często przybiera kształt klepsydry, co zapewnia wchodzącym zwierzętom duże poczucie bezpieczeństwa.

Nasze analizy kosztorysów potwierdzają, że średni koszt budowy takiego obiektu to około 11 milionów złotych.

Rekordowe konstrukcje pochłaniają znacznie większe budżety inwestycyjne.

Przykładem jest przepotężny ekodukt na trasie S5 w okolicach Borówna, który ma aż 120 metrów długości i 50 metrów szerokości.

Przejścia dolne dla dużych zwierząt

Tunele i ogromne przepusty pozwalają na bezpieczne przekraczanie tras pod poziomem asfaltu.

Mogą one przyjmować formę standardowych wiaduktów drogowych z nienaruszonym naturalnym terenem pod spodem.

Konstruktorzy stosują również dedykowane tunele o bardzo dużym przekroju poprzecznym i otwartej konstrukcji.

Odpowiedni stosunek wysokości do szerokości ma fundamentalne znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa przemieszczających się zwierząt leśnych. Dno takiego tunelu musi bezwzględnie posiadać naturalną nawierzchnię gruntową, imitującą leśne poszycie.

Minimalne wymiary takiej przeprawy to 4,5 metra wysokości oraz 15 metrów szerokości.

Zachowanie tych restrykcyjnych proporcji gwarantuje, że duże ssaki wejdą do środka bez objawów silnego stresu.

Przejścia dolne dla średnich zwierząt

Dla fauny średniej wielkości projektuje się mniejsze, ściśle dedykowane obiekty.

Korzystają z nich najczęściej:

• Lisy i borsuki poszukujące pożywienia.
• Zające szaraki i dzikie króliki.
• Kuny leśne oraz domowe.
• Mniejsze rzadkie drapieżniki.

Przeprawy te osiągają zwykle od 2 do 3 metrów wysokości i od 4 do 6 metrów całkowitej szerokości.

Budowniczowie wykorzystują tu zazwyczaj solidne betonowe przepusty prostokątne lub łukowe.

Przepusty dla płazów

Małe tunele o średnicy od 30 do 50 centymetrów ratują życie całym populacjom drobnych kręgowców.

Drogowcy instalują je w miejscach przecięcia dróg z liniami sezonowych migracji żab i ropuch.

Obiekty te łączą przeważnie bezpieczne siedliska lądowe z lokalnymi zbiornikami wodnymi.

Przepusty tego typu muszą koniecznie charakteryzować się wilgotnym dnem i właściwym, chłodnym mikroklimatem.

Skóra płazów jest bardzo wrażliwa na szybkie wysychanie, dlatego projektanci dobierają materiały dobrze zatrzymujące wilgoć.

Tylko w jednym z ostatnich lat inwestycyjnych drogowcy oddali do użytku aż 210 takich przepustów na nowych odcinkach w Polsce.

Ochrona nietoperzy i ptaków

Nowoczesna infrastruktura skutecznie chroni również niewielkie zwierzęta latające.

Nad odcinkami dróg ekspresowych S3 między Szczecinem a Gorzowem oraz S8 na trasie Wieluń-Złoczew zainstalowano unikalne bramownice dla nietoperzy.

Mają one charakterystyczny kształt litery Y z rozpiętymi siatkami ochronnymi o bardzo małych oczkach.

Taka bariera zmusza nietoperze do natychmiastowego zwiększenia wysokości nocnego lotu.

Dzięki temu te pożyteczne ssaki przelatują wysoko i w pełni bezpiecznie nad pędzącymi ciężarówkami.

Wzdłuż wielu tras inwestorzy stawiają wysokie ekrany podwyższające tor lotu i wieszają setki budek lęgowych.

Projektowanie Przejść dla Zwierząt

Stworzenie skutecznej zielonej infrastruktury wymaga bardzo wnikliwych badań terenowych.

Błędy na etapie wczesnego planowania oznaczają wyrzucenie ogromnych publicznych pieniędzy w błoto.

Nasz zespół doradczy uczy klientów, że kluczem do sukcesu jest połączenie kilku niezależnych elementów w spójny ekosystem.

• Właściwa lokalizacja obiektu wyznaczona na podstawie twardych danych z monitoringu.
• Skuteczny system naturalnego naprowadzania leśnej fauny.
• Szczelne ogrodzenia ochronne wokół całego niebezpiecznego odcinka trasy.
• Odpowiednie nasadzenia roślinne tworzące szeroki korytarz migracyjny.

Lokalizacja

Wybór optymalnego miejsca opiera się na inwentaryzacji przyrodniczej, aby specjaliści mogli precyzyjnie wyznaczyć naturalne szlaki wędrowne.

Dokumentacja projektowa wskazuje ważne korytarze ekologiczne ujęte we wczesnych planach zagospodarowania terenów gminnych.

Drogowcy chętnie wykorzystują gotowe naturalne przesmyki terenowe, takie jak doliny rzeczne czy głębokie leśne wąwozy.

Prawo wyraźnie narzuca minimalną gęstość takich obiektów na szybkich trasach przecinających zwarte kompleksy zielone.

Przeważnie muszą one powstawać nie rzadziej niż co kilometr lub maksymalnie dwa kilometry w trudnym terenie.

Naprowadzanie

Samo wybudowanie pięknego, betonowego mostu nie gwarantuje żadnego sukcesu w ochronie środowiska.

Konieczne jest precyzyjne skierowanie ostrożnych zwierząt prosto w stronę bezpiecznego wejścia.

Wymaga to zaprojektowania bardzo przemyślanego układu naturalnych elementów krajobrazu i poszycia.

Zarządcy dróg stosują gęste nasadzenia roślinne, tworzące bezpieczne korytarze kierunkowe.

Wykorzystują do tego celu liczne duże głazy, pnie starych drzew i niewielkie oczka wodne stworzone dla płazów.

W fazie początkowej w pobliżu budowli ustawia się tymczasowe karmniki, aby zwierzęta szybciej zaakceptowały ten nowy szlak.

Ogrodzenia

Wysokie płoty wzdłuż autostrad pełnią podwójną, kluczową rolę w całym tym skomplikowanym systemie.

Z jednej strony fizycznie blokują one zwierzętom dostęp do zatłoczonej jezdni.

Z drugiej strony działają jak wielki architektoniczny lejek, płynnie kierując lokalną faunę wprost do przygotowanych tuneli lub ekoduktów.

Konstrukcja ogrodzenia zależy ściśle od głównego gatunku docelowego, który zamieszkuje dany teren.

Siatki ochronne dla dorosłych jeleni osiągają zazwyczaj wysokość minimum 2,5 metra.

Przed kilkoma laty Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad wykorzystała też szczelne wygrodzenia do sprawnego ograniczenia migracji dzików zarażonych wirusem ASF.

Monitoring Skuteczności

Oddanie ogromnej inwestycji do użytku publicznego absolutnie nie zamyka procesu ochrony środowiska.

Prawo bezwzględnie wymaga prowadzenia systematycznego monitoringu porealizacyjnego po całkowitym otwarciu nowej drogi.

Badacze muszą twardymi dowodami udowodnić, że wydane miliony przynoszą policzalne korzyści dla natury.

Nasza branża uważa te raporty za niezwykle cenne, ponieważ weryfikują one sensowność stosowanych, kosztownych technologii budowlanych.

Naukowcy wykorzystują nowoczesne fotopułapki, analizę głębokich śladów na specjalnych pasach piaskowych oraz badania sygnałów GPS.

Coraz częściej stosuje się również zaawansowane laboratoryjne analizy DNA z zebranych w terenie próbek odchodów.

W samym województwie małopolskim skutecznie funkcjonuje obecnie aż 148 czynnych przejść dla dzikich zwierząt.

Na szesnastokilometrowym, nowym odcinku drogi S7 między Lubniem a Rabką-Zdrój w 2024 roku kamery zarejestrowały bezpieczną migrację około 300 zwierząt.

Z każdym kolejnym spokojnym miesiącem ruch na tych wielkich obiektach inżynieryjnych systematycznie i widocznie rośnie.

Koszty i Finansowanie

Budowa ekologicznej infrastruktury pochłania znaczną część początkowego budżetu każdej dużej trasy komunikacyjnej.

Przedsiębiorcy branży logistycznej często zastanawiają się publicznie, dlaczego kilometry nowych dróg w Polsce kosztują tak dużo pieniędzy.

Odpowiedź tkwi bezpośrednio w tych niezwykle restrykcyjnych wymogach ochrony środowiska i przepisach prawa.

Urządowe statystyki z 2024 roku pokazują, że urządzenia ochronne stanowią około 11 procent łącznych kosztów budowy dróg szybkiego ruchu.

Same skomplikowane przeprawy dla zwierząt pochłaniają ponad 6,5 procent całkowitych nakładów finansowych państwa.

Prosty przepust dla żab to wydatek rzędu 50 do 200 tysięcy złotych, podczas gdy szeroki leśny ekodukt kosztuje nawet kilkadziesiąt milionów.

My niezmiennie powtarzamy wszystkim klientom, że jest to wysoce opłacalna i zwracająca się inwestycja w perspektywie długoterminowej.

Koszty likwidacji potężnych szkód po jednej poważnej kolizji z łosiem czy dzikiem sięgają od 50 do ponad 200 tysięcy złotych.

Redukcja tych tragicznych zdarzeń to w skali kraju gigantyczna oszczędność dla firm ubezpieczeniowych, przewoźników i właścicieli potężnych flot transportowych.

Podsumowanie

Przejścia dla zwierząt w inwestycjach drogowych, uwzględniając ich typy, wymagania i projektowanie, stanowią krytyczną część każdej nowej trasy europejskiej.

Rygorystyczne przepisy prawa unijnego wymuszają na głównych wykonawcach pełną dbałość o lokalne leśne ekosystemy w każdym nowym projekcie budowlanym.

Od ogromnych, zielonych ekoduktów, po precyzyjnie wkopane przepusty dla płazów, wszystkie te obiekty skutecznie i szybko zapobiegają stałej izolacji gatunków.

Nasz zespół ekspertów zaleca wnikliwą analizę tych zagadnień podczas wyceny ryzyka każdej nowej inwestycji magazynowej w regionie.

Każdy ambitny deweloper oraz właściciel dużej firmy logistycznej musi dziś wiedzieć, jak ta nowoczesna i niepozorna architektura ratuje cenne życie i ułatwia codzienny biznes.

Zachęcamy Państwa do skrupulatnej weryfikacji gminnych planów zagospodarowania przy zakupie nowych działek budowlanych, aby bezpiecznie skalować swoje przyszłe, wieloletnie interesy.